“AyStroke-BG” adlı çevrimiçi hesaplayıcı, kişinin önümüzdeki beş yıl içinde iskemik inme geçirme riskini değerlendiriyor. Hesaplayıcıyı “Beyin Sağlığı Konseyi” Vakfı tanıttı. Projeyi Pirogov Acil Tıp Hastanesi’nden Dr. Mihail Petrov anlattı.

Petrov’a göre hesaplayıcı tamamen Bulgar nüfusu ve bu ulusa özgü özellikler üzerine kurulu. Uluslararası literatüre dayanmıyor.

Kullanıcı bilgilerini internetten giriyor ve bir form alıyor. Bu formu yazdırıp aile hekimine ya da nörologa götürebiliyor. Risk değerlendirmesinde şu bilgiler yer alıyor: yaş, cinsiyet, tansiyon ilacı kullanımı, toplam kolesterol, inme geçirmiş yakın akraba, diyabet, obezite, atriyal fibrilasyon, fiziksel aktivite, düzenli alkol kullanımı, sigara içme ve tansiyon.

Risk faktörleri yapay zekâ yardımıyla literatürde ayrıntılı biçimde incelendi. Model dört aşamadan geçiyor: seçim, uyarlama, test ve analiz.

Modelin temelinde üç hastanede 527 hastayla yapılan geriye dönük bir araştırma var. İlk klinik çalışmaya inme geçiren 227 hasta ile mekanik trombektomi uygulanan 106 hasta alındı. Katsayıların doğruluğu ise poliklinikte nörolog muayenesine rastgele gelen 100 hastada kontrol edildi. Petrov, şimdiye kadarki tüm aşamaların hesaplayıcının çalıştığını doğruladığını söyledi.

Proje, 29 Ekim’de kutlanacak Dünya İnme Günü nedeniyle düzenlenen “Yapay zekâ ve inme: ilk dakikalardan yeni hayata” başlıklı yuvarlak masa toplantısında tanıtıldı. Toplantıda psikiyatristler ve beyin cerrahları birlikte çalışıyor.

Bulgaristan’da her yıl 45 bin inme vakası kaydediliyor. Üç yıldır bu sayıda kayda değer bir düşüş yok. 2023’e göre damar içi tromboliz yüzde 1,15, trombektomi ise yüzde 0,21 arttı. İnsanların yüzde 1’inden azı tedaviye ulaşabiliyor. Petrov’a göre sonuçlar iyi, ama bu kadar küçük bir oran iyi bir sonuç değil.

Vakfın kurucusu ve başkanı Prof. Nikolay Gabrovski, bu istatistiğin yıllardır kaygı verici olduğunu söyledi. Ona göre büyük sorun hastanelerin dışında, korunmanın daha önceki aşamalarında çözülüyor.

Bulgaristan Hekimler Birliği (BLS) Başkanı Dr. Nikolay Brınzalov, sorunun yalnızca tıbbi olmadığını söyledi. Tedavinin hastalıktan önce başlaması gerektiğini belirtti: “En iyi tedavi edilen inme, hiç geçirilmeyen inmedir.” Brınzalov’a göre Bulgaristan’da çok iyi uzmanlar ve merkezler var. Ancak süreçler birbirinden kopuk yönetiliyor. Hastanın durumu stabil hale geldikten sonra uzun süreli bakım yok.

BLS Sofya Hekimler Odası Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Vanyo Vidkov, inmenin toplumsal ve ekonomik bedelinin çok yüksek olduğunu söyledi. Bu bedel tedavi, engellilik, çalışma gücü kaybı ve rehabilitasyondan oluşuyor. Vidkov’a göre yeni teknolojiler daha hızlı tanı, risk değerlendirmesi ve kişiye özel tedavi imkânı sunuyor. Hesaplayıcı ise önleme yoluyla hayat kurtarabilir.

Hesaplayıcının ilk basamağı verileri hızla toplayacak. Hangi katsayıların değişmesi gerektiğini görmek için izleme 3 ila 5 yıl sürecek. “Yüksek risk” çıkan kişiler için ikinci bir basamak planlanıyor. Bu basamağın amacı sorunu daha doğru anlamak, hedefe yönelik adım atmak ve riski azaltmak.

Devamı: Bulgaristan'da her 11 dakikada bir inme vakası kaydediliyor