Bulgaristan'da ocak-temmuz 2026 arasında 26 758 felç vakası kaydedildi. Bu, her 11 dakikada bir vaka demek. Verileri, Ulusal Sağlık Sigortası Fonu'na (NZOK) dayanarak Prof. Dr. Dimitar Maslarov açıkladı. Maslarov, „Beyin Sağlığı Konseyi“ Vakfı Yönetim Kurulu üyesi. Rakamları vakfın düzenlediği yuvarlak masa toplantısında paylaştı. İlk haberimize bakın: Yeni çevrimiçi hesaplayıcı 5 yıllık inme riskini hesaplıyor.

Bu haber, daha önce yayımladığımız „AyStrok-BG“ çevrimiçi hesaplayıcısı haberinin devamı. Hesaplayıcı, iskemik beyin felci riskini beş yıllık süre için hesaplıyor. Vakıf bu aracı yuvarlak masada da tanıttı.

„Yapay Zekâ ve Felç: İlk Dakikalardan Yeni Bir Yaşama“ başlıklı toplantı, 29 Ekim Dünya Felç Günü öncesinde yapıldı. Programda felcin hasta, toplum ve sağlık sistemi için maliyeti ele alındı. Yapay zekânın hem önlemede hem de felç anında kullanımı ile bakımda yeni boyutlar da konuşuldu.

Yıllık vaka sayısı 2016'da 51 986 iken 2025'te 43 006'ya düştü. Maslarov „ölçülü bir iyimserlik“ taşıdığını söyledi. Çünkü klinik yola yalnızca akut felçler girmiyor. Ona göre çabalar olumlu sonuç veriyor. Bunun örneği, bu yıl devreye giren geçici iskemik atak için hazırlanan yeni klinik yol.

Vakıf Yönetim Kurulu üyesi Arkadi Sharkov bir araştırma sundu. Araştırmada Eurostat, NZOK, Ulusal Halk Sağlığı ve Analizler Merkezi, Ulusal Sağlık Bilgi Sistemi, Ulusal İstatistik Enstitüsü ve Ulusal Sosyal Güvenlik Kurumu verileri toplandı. Vakıf kendi hesaplamalarını da ekledi. Bulgaristan'da ölen her altı kişiden biri beyin damar hastalıklarından hayatını kaybediyor. Bu oran AB ortalamasının dört katı. Felçten ölen her on kişiden yedisi erkek.

Sharkov'a göre felç çalışma çağındaki insanları da etkiliyor. Akut felç nedeniyle hastaneye yatırılan her dört kişiden biri 18-64 yaş arasında. Sağlık kurulu (TELK) kararlarındaki tanıların çoğu felç sonrası durumlardan oluşuyor.

Beyin damar hastalıkları sağlık fonuna, hanelere ve ekonomiye yılda toplam 472 milyon avroya mal oluyor. Bunun yüzde 15'ini sağlık fonu, yüzde 32'sini haneler, yüzde 52'sini ekonomi karşılıyor. Felç sonrası ilaç giderlerinin yüzde 78'ini hastanın kendisi ödüyor. Bu, yaygın hastalıklar arasındaki en yüksek pay.

Pirogov Acil Tıp Hastanesi Yetişkin Beyin Cerrahisi Servisi Şefi Doç. Dr. Nikolay Velinov, yapay zekânın felç anındaki rolünü anlattı. Ona göre iskemik felç tedavisini organize etmek en zor kısım. Çünkü tedavi odasına varmadan önce uzun bir tanı süreci var. Tedaviye ortalama 311 dakikada ulaşılıyor.

Hastalar ameliyathaneye zamanında yetişemiyor. Bunun nedenleri arasında yönlendiren hastaneden girişimsel merkeze uzun nakil, yavaş ve sıralı tanımlama ile triyaj, geciken „kapı-ponksiyon“ süresi var. Yapay zekâ yazılımı kullanan hastanelerde süre yüzde 23 kısalıyor. Hastanede kalış süresi azalıyor, bakıma erişim genişliyor.

Maslarov, felcin hastanede başlamadığını söyledi. Ona göre ölçüt, kaç işlem yapıldığı değil. Önemli olan, kaç hastanın zamanında bakıma ulaştığı ve sonucun ne olduğu. Yaşanan yere göre bölgeler arasında farklar da var. Hedef, daha az engellilik, korunan bilişsel sağlık, aktif uzun ömür ve aileler ile sistem için daha az yük.

Maslarov'un ortak stratejisi üç aşamalı. Felçten önce erken önleme, eğitim ve risk kontrolü var. Felç sırasında 112, triyaj, yapay zekâ destekli uzaktan yardım ve özel ekipler devreye giriyor. Felçten sonra rehabilitasyon, evde takip ve uzun vadeli önleme geliyor. Önerilen çözüm, ortak protokoller, nakil ve özel ekiplerden oluşan dijital bir ağ. Bu ağ altı adımdan oluşuyor: birincil önleme, tanıma, tanı, tedavi, iyileşme ve izleme.

İskemik beyin felci ulusal programı kapsamında modern cihazlarla donatılmış altı yüksek teknoloji merkezi kurulacak. Bunların üçü Sofya'da, biri Pleven'de, biri Filibe'de, biri de Varna'da olacak. 17 il hastanesinde özel cihaz ve ortak bir dijital platform bulunacak.

Örnek olarak Berlin gösterildi. Orada her biri 1 milyon değerinde üç ambulansta mini tarayıcı var. Yapay zekâ sayesinde tanı doğrudan ambulansta konuyor ve tedavi başlayabiliyor.