Bulgaristan Bilimler Akademisi'nin (BAN) kuruluşunun 157. yılı nedeniyle bugün “Prof. Marin Drinov” salonunda tören düzenlendi. Akademinin 2026 yılı toplum ve beşeri bilimler alanındaki Büyük Bilim Ödülü akademisyen Vasil Nikolov'a verildi.

Ödülü BAN Başkanı muhabir üye Evelina Slavçeva verdi. Slavçeva konuşmasında Bulgar Edebiyat Cemiyeti'nin (BKD) tarihini ve cemiyetin BAN'a dönüşümünü anlattı. Ödül sahibinin seçilme sürecini akademisyen İvan Granitski açıkladı.

Granitski'ye göre akademisyen Prof. Dr. Nikolov, Balkanlar'ın geç tarih öncesi dönemi konusunda uluslararası alanda tanınan bir bilim insanı. Tarih öncesi arkeoloğu olarak meslek hayatı kırk yılı aşıyor. Nikolov, BAN Müzeli Ulusal Arkeoloji Enstitüsü'nün müdürlüğünü ve akademinin başkan yardımcılığını yaptı.

Tarih öncesi yerleşimleri ve yerleşim höyüklerini inceleme yöntemini, zengin saha deneyimine dayanarak kendisi geliştirdi. Neolitik ve kalkolitik dönem kutsal alanları, Balkanlar'da yeni bir tür tarih öncesi alan. Bunları ilk fark eden ve inceleyen de Nikolov oldu. Nikolov ve ekibi, Avrupa'nın en eski tarih öncesi tuz üreten kenti Provadiya-Solnitsata'yı ortaya çıkarıp inceledi. Kentin zenginliğiyle bağlantılı, kıtanın en eski taş kalelerini de buldu ve inceledi.

BKD, 1869'da Brăila'da Bulgar Rönesansı dönemi aydınları tarafından kuruldu. Slavçeva'ya göre o dönemde bilim, eğitim ve kültür, Bulgar halkının manevi ve ulusal bakımdan kendini kabul ettirme çabasının ayrılmaz parçasıydı. Cemiyetin görevi Bulgar dilini, yazını, tarihini ve bilimini geliştirmekti. Bilgiyi toplayıp yaymak ve gelecekteki Bulgar devletinin düşünsel temellerini atmak da cemiyetin işiydi. Kurucular, cemiyetin zamanla Bulgar Bilimler Akademisi olmasını istiyordu.

Kurtuluş'tan sonra BKD'nin merkezi Sofya'ya taşındı. Slavçeva'ya göre cemiyet zamanla ulusal bilim merkezi olarak yerleşti. Cemiyet 1911'de BAN'a dönüştürüldü. Slavçeva bunu doğal bir devam olarak gördü: Rönesans döneminin aydınlanma ve ulusal kimlik arayışından modern bir bilim kurumuna geçiş. Bu kurumun, özgür ve bağımsız Bulgaristan'da bilimsel bilgiyi geliştirmesi ve bir araya getirmesi gerekiyordu. Slavçeva, yeni adı ülkenin en eski kurumlarından birinin gelişiminde bir aşama olarak niteledi.

BAN'ın ilk yasası, 27 Ocak 1912 tarihli 4 numaralı kararname oldu. Kararname, “Dırjaven Vestnik” (Devlet Gazetesi) adlı gazetenin 1 Şubat 1912 tarihli 25. sayısında yayımlandı. Slavçeva'ya göre yasa akademinin statüsünü ve devletle ilişkilerini düzenliyor. Yasa ayrıca, bilimin toplumsal görevini yerine getirebilmesi için özgürlüğe ve bağımsızlığa ihtiyaç duyduğu ilkesini benimsiyor. Slavçeva, BAN'ın tarihinin Bulgar biliminin tarihiyle iç içe olduğunu da ekledi.

Akademisyen Georgi Markov, “Bulgar Edebiyat Cemiyeti'nin 1911'de Bulgar Bilimler Akademisi'ne Dönüşümü” başlıklı bir akademik konuşma yaptı. BAN'ın tarihi dört dönemden geçiyor: Rönesans, Üçüncü Bulgar Krallığı, Bulgaristan Halk Cumhuriyeti ve Bulgaristan Cumhuriyeti. Markov'a göre BAN'ın tarihi ancak Bulgar Ortodoks Kilisesi'nin tarihiyle kıyaslanabilir.

Törenin sunuculuğunu BAN Başkan Yardımcısı Prof. Emanuel Mutafov yaptı. Törene milletvekilleri, üniversite rektörleri, bilim insanları, öğretim üyeleri, BAN'ın eski başkanları ve Kutsal Sinod Genel Sekreteri Melnik Piskoposu Gerasim katıldı. Törenin sonunda Ulusal Müzik Akademisi öğrencileri müzik dinletisi sundu.

Mutafov, BAN yönetimine çok sayıda tebrik mesajı ulaştığını söyledi. Mesajlar arasında Cumhurbaşkanı İliyana Yotova, Ulusal Meclis Başkanı Mihaela Dotsova ve Başbakan Rumen Radev'in mesajları da var. Bakanlıklar, üniversiteler ve diğer kurumlar da mesaj gönderdi.