Bulgaristan'da üniversite mezunlarının ortalama vergilendirilebilir geliri 1.625 euro oldu. Geçen yıl bu rakam 1.417 euroydu. Veriler, Yüksekokullar Reyting Sistemi'nin (RSVU) 2026 baskısında yer aldı. Sonuçları Eğitim ve Bilim Bakanı Prof. Georgi Valçev ile Açık Toplum Enstitüsü - Sofya temsilcisi Georgi Stoyçev açıkladı. Enstitü, sistemi hazırlayan konsorsiyumda yer alıyor. İlk haberimize bakın: Bulgaristan Eğitim Bakanlığı üniversite sıralamasını yarın açıklayacak.

Bu haber, Yüksekokullar Reyting Sistemi'nin tanıtımıyla ilgili daha önce yayımladığımız haberin devamı. O haberde, Eğitim ve Bilim Bakanlığı'nın (MON) verileri 8 Ekim'de saat 10.00'da açıklayacağını bildirmiştik.

Genç üniversite mezunlarının ortalama vergilendirilebilir geliri 2016'da 543 euroydu. Bugünkü tutar bunun yaklaşık üç katı. Mezunların durumu, son beş yılda mezun olanlara bakılarak ölçülüyor. Üniversite adayları nerede okuyacaklarını seçerken bu sistemden yararlanıyor. Sistem gelir, sigortalılık, işsizlik ve alanında çalışma oranlarını izliyor.

Verilere göre Bulgaristan'da okuyup mezun olanların yüzde 61'i üniversite diploması gerektiren bir işte çalışıyor ya da mesleğini gönül isteğiyle yapıyor. Oran geçen yılla aynı. 2014'te yüzde 46'ydı. İşsizlik oranı yüzde 2'nin biraz üzerinde. Lise sonrası yüksek lisans yapanlarda ise yaklaşık yüzde 1. Mezunların yüzde 13'ü ülkede sigortasız. Bu, şimdiye kadarki en düşük oran. 2014'te yüzde 25'in üzerindeydi.

RSVU'ya göre eğitim düzeyi yükseldikçe iş bulma durumu da iyileşiyor. Lise sonrası yüksek lisans yapanların yüzde 86'sı, lisans üzerine yüksek lisans yapanların yüzde 69'u ve lisans mezunlarının yüzde 51'i mezun olarak çalışılan bir işte ya da gönül isteğiyle seçtiği meslekte çalışıyor. Doktora yapanların yüzde 93'ü, yeterliliğine uygun bir işte çalışıyor. Bu kişilerin geliri, yalnızca lisans diploması olanların yaklaşık iki katı. Yüksek lisans mezunlarının geliri lisans mezunlarından yüksek, sigortalı oranı daha fazla, işsizlik oranı ise daha düşük.

Bölümler arasındaki farklar büyük olmaya devam ediyor. İşsizlik oranı "Askerlik", "Tıp", "Eczacılık", "Matematik" ve "Diş Hekimliği" alanlarında yüzde 1'in altında. En yüksek oranlar "Turizm" (yüzde 3,58), "Sosyal Hizmetler" (yüzde 3,34), "Psikoloji" (yüzde 3,2), "Pedagoji" (yüzde 3,11) ve "Öğretmenlik Eğitimi Pedagojisi" (yüzde 2,84) alanlarında.

"Askerlik", "Tıp", "Diş Hekimliği", "Eğitim Kuramı ve Yönetimi" ile "Eczacılık" mezunlarının yüzde 90'ından fazlası kendi alanında çalışıyor. En düşük oran yüzde 25 ile "Turizm"de. "Eğitim Kuramı ve Yönetimi", "Eczacılık" ve "Askerlik" mezunlarının yüzde 94'ünden fazlası Bulgaristan'da sigortalı. Ülkede en az sigortalı olanlar ise "Ulaştırma, Denizcilik ve Havacılık" ile "Güzel Sanatlar" mezunları (yüzde 76'nın altında).

Ortalama vergilendirilebilir gelir en çok "Askerlik" alanında (3.747 euro). Bunu "Bilişim ve Bilgisayar Bilimleri" izliyor (2.553 euro). "Ulusal Güvenlik", "Metalurji", "İletişim ve Bilgisayar Teknolojisi", "Enerji", "Matematik" ve "Halk Sağlığı" alanlarında da gelir 2.000 euronun üzerinde.

RSVU'ya göre okullar arasındaki farklar da büyük. Aynı bölüm içinde bile fark var. En çok kazananlar, Amerikan Üniversitesi'nin "İdari İşler ve Yönetim" bölümünden mezun olan yüksek lisans yapanlar (5.591 euro). Onların ardından Georgi Stoykov Rakovski Askeri Akademisi'nin "Askerlik" bölümü (4.913 euro), Sofya Üniversitesi "St. Kliment Ohridski"nin "Bilişim ve Bilgisayar Bilimleri" bölümü (4.368 euro) ve Yeni Bulgar Üniversitesi'nin aynı bölümü (4.194 euro) geliyor.

Lisans mezunlarında en yüksek gelir, İçişleri Bakanlığı Akademisi'nin "Ulusal Güvenlik" bölümünden (3.766 euro) ve Sofya Üniversitesi'nin "Bilişim ve Bilgisayar Bilimleri" bölümünden (3.563 euro) mezun olanlarda. Sonraki sıralarda Georgi Benkovski Yüksek Hava Harp Okulu'nun "Askerlik" bölümü (3.373 euro) ve Vasil Levski Ulusal Askeri Üniversitesi'nin aynı bölümü (3.343 euro) var.

Birinci sınıfa yeni başlayanların lise diploma notu ortalaması ülke genelinde 5,16 oldu. Geçen yıl 5,14'tü. Bu, verilerin izlenmeye başlandığı 2013'ten bu yana en yüksek ortalama. Not ortalaması en yüksek bölümler "Tıp" (5,72), "Eczacılık" (5,70), "Diş Hekimliği" (5,68) ve "Matematik" (5,65). En düşük olanlar ise "Malzeme ve Malzeme Bilimi" (4,36), "Maden Arama, Çıkarma ve İşleme" (4,71) ve "Hayvancılık" (4,71).

2026'da en çok öğrenci "İktisat" (28.997), "Pedagoji" (15.824), "Tıp" (13.643) ve "İdari İşler ve Yönetim" (12.811) bölümlerinde. En az öğrenci 78 ile "Sanat Kuramı"nda. Sofya Üniversitesi'nin 20.205, Ulusal ve Dünya Ekonomisi Üniversitesi'nin 18.486, Filibe'deki Paisiy Hilendarski Üniversitesi'nin ise 17.005 aktif öğrencisi var. Öğrencilerin yarısı en büyük sekiz üniversitede okuyor. Diğer yarısı, akredite edilmiş 43 yüksekokula dağılmış durumda. On üç okulda öğrenci sayısı 1.000'in altında. Bunlardan üçünde 100'ün altında.

Özel yüksekokullar, ülkedeki öğrencilerin yaklaşık yüzde 12'sine eğitim veriyor. Payları en yüksek olan alanlar "Tiyatro ve Film Sanatı" (yüzde 67), "Güzel Sanatlar" (yüzde 43), "İdari İşler ve Yönetim" (yüzde 40), "Psikoloji" (yüzde 38) ve "Ulusal Güvenlik" (yüzde 32).

Yabancı öğrenci sayısı da artıyor. Yabancılar 2016'da aktif öğrencilerin yüzde 4,7'siydi. Şimdi yaklaşık yüzde 9'unu oluşturuyor. Yani oran neredeyse iki katına çıktı. En yüksek pay "Tıp" (yüzde 58), "Diş Hekimliği" (yüzde 49) ve "Veteriner Hekimliği" (yüzde 31) alanlarında. Dört alanda daha yüzde 10'un üzerinde: "Eczacılık" (yüzde 15), "Turizm" (yüzde 13), "Ulaştırma, Denizcilik ve Havacılık" (yüzde 13) ile "Müzik ve Dans Sanatı" (yüzde 10).

Yabancı kurumlarla ortak programların sayısı toplam 114. Bunların 44'ü aktif, yani en az bir aktif öğrencisi var. Aktif programlar 21 meslek alanında yer alıyor. Bu programlarda, tüm aktif öğrencilerin yüzde 3,3'ü okuyor.

Sistem 2025'ten beri derslere ve uygulamalı derslere katılımı gösteren göstergeleri de içeriyor. Sosyolojik bir araştırmaya göre öğrencilerin yüzde 69'u, arkadaşlarının çoğunun uygulamalı derslere düzenli gittiği görüşüne katılıyor ya da daha çok katılıyor. Teorik derslerde bu oran yüzde 50. Öğrencilerin yüzde 75'i uygulamalı derslere katılımı zorunlu sayıyor. Teorik derslerde bu oran yüzde 48.

Bulgaristan'daki yüksekokullarda okuyan her üç öğrenciden biri, ailesinde üniversiteye giden ilk kişi. Yani anne babasından hiçbirinin üniversite diploması yok.