Ekonomik Piyasa Enstitüsü’nün (IPI) yeni analizine göre, üçüncü ülkelerden işçi alınması Bulgar çalışanların yerini aldığını ya da maaşlar üzerinde baskı yarattığını açıkça göstermiyor.

Şirketler çok sayıda çalışan arıyor. Ülkedeki yerel işgücü tek başına bu ihtiyacı karşılayamayacak, çünkü bölgeler ve meslekler birbirini tutmuyor. İstihdam Ajansı, önümüzdeki 12 ayda 231 bin olası işe alım öngörüyor. Bu sayı bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 12 az. Ancak mevcut işgücü arzının çok üzerinde.

Ülkede kayıtlı işsizlik oranı 2021’in ortasından bu yana yüzde 4 ile 6 arasında. Bu, yaklaşık 140 bin ile 165 bin kişiye denk geliyor. Başkent Sofya’da oran sürekli yüzde 2’nin altında kalıyor. Blagoevgrad bölgesinde ise işsizlik yüksek, buna rağmen çok sayıda işçi aranıyor. IPI’ye göre bunun iki nedeni olabilir: İş arayanların becerileri ve yaşadıkları yer şirketlerin ihtiyacına uymuyor ya da çalışma koşulları ve maaşlar adayları çekmiyor.

Avrupa İstatistik Ofisi Eurostat’ın verilerine göre, 2025’in sonunda yaklaşık 29 bin üçüncü ülke vatandaşı çalışma nedeniyle oturma iznine sahip. Bu sayı 2020’nin yaklaşık beş katı. İstihdam Ajansı toplam 49 bin izin verdi. Bunların 18 binden fazlası mevsimlik iş için. Bu tahminlere göre bile yabancılar, ülkede çalışan 2,9 milyon kişinin yüzde 2’sinden azını oluşturuyor.

Üçüncü ülke vatandaşlarına 2025’te verilen 90 günlük çalışma izni sayısı 18 bin 658. En çok izin 8 bin 66 ile Burgaz bölgesinde verildi. Onu 3 bin 22 izinle Varna izledi. En çok aranan alanlar otelcilik ve restoran işletmeciliği oldu.

Burgaz bölgesinde turizm, boş iş sayısında mevsimlik bir zirve yaratıyor. Bu yüzden en çok mevsimlik işçi burada çalışıyor. Buna rağmen bölgede 2025’te maaşlar ülke ortalamasından daha hızlı arttı. İstihdam da pandemideki dip noktasından sonra toparlandı.

IPI, bölgesel verilerin mevsimlik işçilerin yerel çalışanların yerini aldığını doğrulamadığını belirtti. Bu yolla işe alınan yabancıların payının en yüksek olduğu bölgeler, istihdamın en çok düştüğü bölgeler değil. Bölge düzeyinde mevsimlik işçilerin payı ile maaş artışı arasında da bir bağlantı yok. Enstitüye göre bölgelerdeki maaş, işsizlik ve istihdam eğilimleri, mevsimlik işe almanın Bulgarların istihdamını ve maaşlarını açıkça baskı altında tuttuğu görüşünü büyük ölçüde çürütüyor.

Otelcilik ve restoran işletmeciliğinde maaşlar 2020 ile 2025 arasında yaklaşık yüzde 110 arttı. Bu, sektörler arasındaki en yüksek artışlardan biri. Yine de bu sektördeki ücretler düşük kalıyor.

Enstitüye göre işgücü açığı için bölgelere ve sektörlere göre farklı çözümler gerekiyor. İstihdam dışındaki yerel halkı çalışmaya yönlendirmek önemini koruyor. Ancak boştaki işgücünü yalnızca işsiz ya da çalışmayan insanların sayısıyla ölçmek doğru olmaz. Gençler arasında çalışmayanların sayısı az değil. Bunların büyük kısmı öğrenci. Bazılarının ise sağlık, aile ya da yaşadıkları bölgeyle ilgili engelleri var ve iş piyasasına dönemiyor. Üçüncü ülkelerden işçi getirmek, yerel halkı çalışmaya yönlendirmek ve eğitmekle birlikte çözümün bir parçası olabilir.

IPI, çalışan eksikliğinin özellikle işçi bulmakta zaten zorlanan sektörlerde ve bölgelerde büyüyeceğini düşünüyor. Bulgaristan Ulusal İstatistik Enstitüsü’nün (NSI) tahminine göre, çalışma çağındaki nüfus bugün yaklaşık 3,9 milyon. Bu sayı 2050’de 3,1 milyona düşebilir.