Yapay zekânın (YZ) iş piyasasını nasıl değiştirdiği, KNSB’ye bağlı Sosyal ve Sendikal Araştırma ve Eğitim Enstitüsü’nün (ISSIO) beşinci yıllık bilimsel konferansında tartışıldı. Katılımcılar Çin’in deneyimini, AB’nin herkesi kapsayan kalıcı işler yaratma imkânını ve sosyal politikaların nasıl uyarlanacağını konuştu. AB ile ABD’deki durum da ele alındı.
ISSIO’da çalışan ve UNSS’de de ders veren Doç. Dr. Lyuboslav Kostov, bu sanayi devriminde teknolojiler devreye girdikten sonra katma değerde sermayenin payının arttığını, emeğin payının ise azaldığını söyledi. Kostov, “Üniversitelerde okutulan klasik ekonomik ilişkilerin tersine döndüğüne tanık oluyoruz” dedi.
Kostov’a göre YZ, uygarlığın ölçü birimini değiştiriyor. Artık önemli olan ne kadar enerji üretildiği değil, bir vatla saniyede kaç hesaplama yapıldığı.
ABD’de üretilen elektriğin yüzde 5’i veri merkezlerine gidiyor. Bu oran Virginia’da yüzde 25, İrlanda’da yüzde 20. Kostov’a göre bu kadar büyük pay, kaynaklarda yerel bir “tekillik” yaratıyor ve enerji şebekelerine ağır bir jeopolitik bağımlılık getiriyor. Kostov ayrıca, bütün hükümetler kısıtlayıcı düzenlemeler kabul etse bile gelişmenin durmayacağını düşünüyor. Ona göre YZ. Ekonomik, askerî ve sanatsal alanda büyük bir rekabet üstünlüğü sağlıyor.
KNSB Başkanı Plamen Dimitrov, dünyada iş piyasasının kendi kendini düzenlemeye bırakılmasına yönelik girişimleri endişe verici bulduğunu söyledi. Dimitrov’a göre dijital teknolojiler her ülkede farklı gelişiyor. Konu Bulgaristan’da henüz tartışılmıyor, ancak ülke bu eğilimi izlemeli.
Friedrich Ebert Vakfı Bulgaristan Ofisi’nden Kalina Drenska, YZ’nin etkisinden kaygı duyulduğunu söyledi. Drenska’ya göre bilim, bu etkiyi kontrol altına almaya ve süreçleri anlamaya yardımcı olabilir. Drenska, “Çok fazla gücün birine bırakılıp kendi kendini denetlemesinin istenmesini hayal edemiyorum” dedi.
UNSS Genel Sekreteri Prof. Dr. Venelin Boshnakov, şu anda birçok değişiklik yaşandığını, ancak iş piyasasının uzun süre daha insana ihtiyaç duyacağını söyledi. Boshnakov’a göre dijitalleşme, alt kademeler dahil bütün çalışanları etkileyecek.
Doç. Dr. Teodora Peneva, Çin’deki robotlaşmaya ilişkin bir rapor sundu. Çin, 2013’ten bu yana endüstriyel robotların en büyük kullanıcısı. Robotlar en çok otomotiv sektöründe kullanılıyor. Önce montaj bandı, kaynak, boyama ve yükleme işleri otomatikleşiyor. Operatörler hatları denetlemeye geçiyor. Peneva’ya göre robotların bakımı ve programlanması işleri ise artıyor.
Çin’de maaşlardaki en sert düşüş orta nitelikli işçilerde yaşanıyor. Rapora göre robotlaşma yüzünden işçiler daha sık iş değiştiriyor. Verilere göre robotlaşma düzeyi yüksek şirketlerde işten çıkarma, yer değiştirme ve maaşlarla ilgili daha fazla dava var.
Dimitrov, YZ’nin iş piyasasındaki etkilerinin henüz analiz edilip değerlendirileceğini söyledi.