Bulgaristan’da saatler bu gece 04.00’te bir saat geri alınacak. Ülke astronomik, yani kış saatine dönüyor. Uyku bir saat uzayacak, sabahlar daha erken aydınlanacak.
Avrupa Komisyonu, mevsimlik saat değişikliğinin kaldırılması konusunu yeniden tartışmaya açtı. Araştırma şubatta başladı ve 2026’nın sonuna kadar bitmesi gerekiyor.
Araştırma, saat değişikliğinin tamamen kaldırılmasının sonuçlarına dair ek kanıt toplayacak. Sonraki tartışmalara da temel olacak. Analiz, üye ülkelerin kalıcı olarak hangi standart saati seçeceğine göre ekonomi, toplum ve çevre üzerindeki etkileri karşılaştıracak. AB’nin tamamında kaldırılması ve kısmi uyum seçenekleri de ele alınacak.
Uygulamanın kalkması için AB Konseyi ile Avrupa Parlamentosu’nun gerekli yasa üzerinde anlaşması gerekiyor. 23 Avrupa haber ajansının platformu European Newsroom’a göre reform, parlamentoda onaylandığından beri birkaç ülkenin karşı çıkması yüzünden duruyor.
2001’den beri yürürlükte olan yönergeye göre AB’de mart ayının son pazar günü yaz saatine, ekim ayının son pazar günü ise standart, yani kış saatine geçiliyor. AB Konseyi’ne göre Avrupa’da ilkbahar ve sonbaharda saat değiştirme uygulaması Birlik’ten bile eski.
Saat ilk kez Birinci Dünya Savaşı sırasında enerji tasarrufu için değiştirildi. 1970’lerde birçok ülke bu uygulamaya geri döndü. AB de tek pazarın sorunsuz işlemesi için 1980’de ulusal uygulamaları eşgüdüme bağlayan bir yönerge çıkardı.
Komisyon 2018’de saat değişikliğinin kaldırılmasını önerdi. Bundan önce, o dönemde Birleşik Krallık’ın da içinde olduğu 28 üyeli bloktan 4 milyona yakın kişiye görüşleri sorulmuştu. Katılımcılar uygulamanın kaldırılmasından yana çıktı. Kamuoyu istişaresinde yüzde 84’ü saat değişikliğine karşıydı. Parlamento reformu 2019’da onayladı.
2018’de ulusal düzeyde yapılan istişarede yüzde 95’ten fazlası mevsimlik değişikliklerin sona ermesini istedi. Aynı istişarede yüzde 51 kalıcı yaz saatini, yüzde 38 kış saatini seçti. Yüzde 7’si tercihini belirtmedi.
“Sv. Naum” Hastanesi İkinci Psikiyatri Kliniği Başkanı Dr. Petya Terziivanova, BTA’ya yaptığı açıklamada saat değişikliğinin dikkat, ruh hali ve çalışma gücü üzerindeki etkisinin genellikle geçici olduğunu ve kişiden kişiye değiştiğini söyledi. Bazı kişilerin bu uyum sürecini “Neyim var bilmiyorum ama iyi değilim” sözleriyle anlattığını da ekledi.
Terziivanova’ya göre uyku yetersiz olduğunda dikkat düşüyor. Kişi daha kolay dağılıyor ve günlük işlerinde daha dikkatsiz oluyor. Ruh halinde kısa süreli değişiklikler olabiliyor. Bunlar arasında sinirlilik, hafif bir çökkünlük ve kaygı var. İlk günlerde bazı kişiler motivasyonlarının düştüğünü, daha çabuk yorulduklarını ve enerji kaybettiklerini söylüyor. Bu şikâyetler genellikle birkaç gün içinde geçiyor.
Biyolojik saat doğrudan gün ışığına bağlı. Yazın uzun, kışın kısa güne uyum sağlamış durumda. Bu yüzden saat değişikliği daha hızlı bir uyum gerektiriyor. Bu uyum genellikle birkaç gün sürüyor. Yaz saatinde insanlar bir saat erken kalkıp bir saat erken yatıyor. Akşamları daha zor uykuya dalıyor, daha kısa uyuyor ve gün içinde geçici olarak uykulu oluyor. Akşamcıl kişiler için geçiş zor.
Kış saatinde ise insanlar bir saat geç kalkıp bir saat geç yatıyor. Daha erken uyanıyor ve akşam etkinlikleri için daha az zamanları kalıyor. Sabahçıl kişiler için bu daha zor. Uyku bozukluğu olanlar, çocuklar, ergenler ve kronik bedensel ya da ruhsal hastalığı olanlar saat değişikliğine daha duyarlı.
Kronobiyoloji açısından kalıcı kış saati, kalıcı yaz saatinden daha uygun görünüyor. Çünkü ışıktaki mevsimsel değişimler biyolojik saate daha iyi uyuyor. Dr. Terziivanova, uzun vadeli sağlık etkilerine dair kanıtların sınırlı ve birbirinden farklı olduğunu belirtti. Bu yüzden çıkarılacak sonuçların temkinli olması gerektiğini söyledi.