Bulgaristan Bağımsız Sendikalar Konfederasyonu'nun (KNSB) araştırmasına göre, Bulgaristan'daki çok uluslu şirketler yapay zekâyı henüz yaygın kullanmıyor. Araştırma, bu şirketlerde 2021'den 2026'ya kadar çalışma koşullarını ve endüstriyel ilişkileri kapsıyor. Sonuçları, Sosyal ve Sendikal Araştırma ve Eğitim Enstitüsü'nün (ISSIO) müdürlüğünü geçici olarak yürüten Violeta Ivanova açıkladı.
Araştırma, KNSB'nin Sofya'daki genel merkezinde yapılan bir tartışma forumunda tanıtıldı. Forum, Bulgaristan'daki çok uluslu şirketlerin şubelerindeki sendika örgütü başkanlarının kulübüne aitti. Etkinliği KNSB ile Friedrich Ebert Vakfı Bulgaristan ofisi birlikte düzenledi.
Alan çalışması Haziran'dan Eylül 2026'ya kadar sürdü ve 80 kişiyle yapılan görüşmeleri kapsadı. İncelenen işletmelerde Bulgaristan'da 46 bin 742 kişi çalışıyor. Bunların yüzde 28,9'u sendika üyesi. Sendikalı çalışanların yüzde 85'i KNSB'ye bağlı. Konfederasyonun 81 çok uluslu şirkette sendika örgütü var. Bu örgütlerin üye sayısı 23 bine yakın.
Ankete katılanların yüzde 16'sı, işletmesinde yapay zekânın kullanılmadığını ya da kullanıma geçilmesinin beklendiğini söyledi. Yapay zekânın kullanıldığı yerlerde en geniş kullanım alanı insan kaynakları yönetimi. Bu alanda süreçlerin yüzde 13'ünde kullanılıyor. Tedarik zincirinde oran yüzde 9,3, finans ve muhasebede yüzde 7,4.
Ankete katılanların yüzde 30,8'inde üretim ya da faaliyet hacmi artıyor, yüzde 26,9'unda ise azalıyor. Ivanova'ya göre artış en çok telekomünikasyon, altyapı, inşaat ve bazı üretim kollarında görülüyor. Düşüş ise en çok enerji yoğun ve ihracata yönelik üretimde yaşanıyor. Ivanova bunu hammadde, enerji ve lojistikteki yüksek fiyatların baskısına ve AB dışından gelen rekabetin artmasına bağladı.
İstihdam işletmelerin yüzde 45,6'sında artıyor, yüzde 36,4'ünde aynı kalıyor, yüzde 15,9'unda azalıyor. Ivanova bu değişimin nedenleri olarak piyasa koşullarını, üretimdeki düşüşü, yeniden yapılanmayı, dijitalleşmeyi ve otomasyonu gösterdi.
Ankete katılanlar son beş yılda gelen yeni teknolojiler arasında süreçlerin dijitalleşmesini (yüzde 15,4), otomasyon ve robotlaşmayı (yüzde 12) ve enerji verimli teknolojileri (yüzde 10,3) saydı. Ivanova'ya göre işletmelerin büyük bölümünde özel ücret sistemleri de var. Ivanova örnek olarak yerel koşullara uyarlanmış ücret modellerini, kademelendirme (grading) sistemini, görevlerin şirket içinde sınıflandırılmasını ve maaşlar belirlenirken kullanılan yetkinlik katsayısını verdi.
KNSB Başkanı Plamen Dimitrov, çok uluslu şirketlerin rolü ve bu şirketlerde çalışanların söz hakkı hakkında konuştu. Dimitrov'a göre bu işletmelerde öne çıkan şey, yeni teknolojik çözümlerin gelmesi. Şirketler yeni tekniklerin taşıyıcısı. Dimitrov, çalışanın sendika, Avrupa İşçi Konseyi, bilgilendirme ve danışma sistemleri ile toplu pazarlık yoluyla işletmede söz sahibi olup olmadığına bakılması gerektiğini söyledi.
Dimitrov, değeri üreten insanların bu değerin belirlenmesinde söz hakkı yoksa bir şirketteki değişimin başarılı olmadığını da belirtti. Rekabet gücü belirsizlik, işçi haklarının zayıflatılması ya da işçilerin ve sendikalarının yıpratılması yoluyla sağlanırsa kalıcı olmaz, dedi. Dimitrov, işyerinde demokrasiyi, kurumsal sorumluluğu ve insanın gerçekten korunmasını vurguladı.
Dimitrov, çok uluslu işletmelerde büyük bir kaynak oluşturulduğunu ve doğrudan yabancı yatırımların çoğunun oralara yapıldığını söyledi. Bu yatırımlar geçen yıl yaklaşık 3,3 milyar oldu. Bu, gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3'e yakınına denk geliyor.