Bulgaristan'da çalışanların saat başına verimliliği 2020-2024 döneminde yılda ortalama yüzde 2,5 arttı. Bu oran, AB ortalamasının beş katı. Aynı dönemde Birlik genelinde verimlilik artışı yıllık yüzde 0,5'te kaldı. Veriler, Viyana Uluslararası Ekonomik Çalışmalar Enstitüsü'nün (wiiw) son analizinden geliyor. Enstitü, büyüme ve verimliliğe dair güncellenmiş bir veri tabanıyla birlikte bu analizi yayımladı.
Bulgaristan'da katma değer bu dönemde yılda ortalama yüzde 2,8 büyüdü. Analizi hazırlayanlara göre bunun nedeni, işletmelerin çalışan başına daha fazla sermaye yatırması değil. Insanların ve makinelerin daha iyi çalışması. Hırvatistan'da da tablo benzer: katma değer yılda ortalama yüzde 3,7, verimlilik ise yüzde 2,3 artıyor.
Polonya'da rakamlar da yakın: katma değer yılda yüzde 2,6, verimlilik yaklaşık yüzde 2 artıyor. Fark şurada: Polonya'da yatırımlar verimliliği gerçekten yükseltiyor, çünkü çalışan başına yatırılan para artıyor. Bulgaristan'da ve Hırvatistan'da ise durum böyle değil.
Robert Stehrer, Sebastian Dräxler ve David Zenz'in hazırladığı analize göre AB ekonomisi genel olarak giderek yavaşlıyor. Birlikte katma değer 1995-2008 arasında yılda ortalama yüzde 2,2 büyüdü, 2012-2019 arasında bu oran yüzde 1,5'e düştü, 2020-2024 döneminde ise yüzde 1,2'ye geriledi. İşgücü verimliliğinde de benzer bir yavaşlama var: finans krizinden önce yüzde 1,3, sonraki on yılda yüzde 0,9, son beş yılda yüzde 0,5.
Analizi hazırlayanlar, Avrupa'da büyümenin kaynağının da değiştiğine dikkat çekiyor. 2007-2008 krizinden önce AB'deki büyümenin yaklaşık dörtte üçü daha iyi verimlilik ve daha fazla sermayeden geliyordu. Şimdi toplam faktör verimliliğinin payı -ekonominin emeği ve sermayeyi, teknoloji ve iş organizasyonu dahil ne kadar iyi kullandığı- yüzde 45'ten yüzde 36'ya düştü. Sermayenin payı da yüzde 30'dan yüzde 26,5'e geriledi. Büyümenin giderek daha büyük bir kısmı, sadece daha fazla insanın işe girmesinden kaynaklanıyor.
wiiw'in analizi, Avrupa genelinde bir yatırım eksikliğine de işaret ediyor. 1995-2008 arasında çalışan başına sermaye sadece üç üye ülkede azaldı. 2012-2019 arasında bu sayı sekize çıktı. 2020-2024 döneminde ise 12'ye yükseldi. Bu da AB ülkelerinin neredeyse yarısına denk geliyor.
Birliğin en büyük üç ekonomisi bu tabloyu en açık şekilde gösteriyor. Almanya'da ortalama büyüme, krizden önceki yüzde 1,7'den son beş yılda sadece yüzde 0,1'e geriledi. Yatırımların bu sonuca katkısı neredeyse yok. Fransa'da büyüme yüzde 1 civarında kalıyor, ama bu büyüme esas olarak daha fazla insanın çalışmasından geliyor. Saat başına verimlilik aslında düşüyor. İtalya ise son 30 yılda verimliliğini neredeyse hiç artıramadı, 2020-2024 döneminde de düşüş yaşadı.
Avusturya ise bu tablonun dışında, daha iyi durumda. Katma değer yüzde 0,5, işgücü verimliliği yüzde 0,7 arttı. Avusturya, çalışan başına sermayeyi de AB'nin en büyük üç ekonomisinden daha fazla artırdı.
İspanya, Yunanistan ve Portekiz'de yıllık büyüme yüzde 1,4 ile yüzde 1,8 arasında, ama buradaki asıl itici güç de istihdam. Çalışan başına düşen sermaye bu ülkelerde azalıyor. Analizi hazırlayanlara göre, Toparlanma ve Dayanıklılık Mekanizması'ndan gelen paralar Güney Avrupa ekonomilerine destek oluyor. Uluslararası Para Fonu'nun hesaplamasına göre bu fonlar 2025'te Yunanistan'ın ve Hırvatistan'ın büyümesine bir puandan fazla katkı sağladı. Ancak bu etki şimdilik esas olarak talep ve istihdamdan geliyor, yeni sermaye yatırımlarından değil.
Baltık ülkeleri ile Orta Avrupa'nın bir bölümünde Batı Avrupa'yı yakalama hızı da yavaşlıyor. Estonya, finans krizinden önce yılda yüzde 6, sonraki on yılda yüzde 3,2 büyüdü, ama 2020-2024 döneminde büyüme neredeyse sıfıra indi. Letonya'da oran yüzde 6,7'den yüzde 1'in altına düştü. Çekya'da ise yüzde 3,2'den yüzde 0,5'e geriledi.
Enstitüye göre bu sonuçlar, Enrico Letta ve Mario Draghi'nin raporlarındaki tespitleri doğruluyor: Avrupa'daki tasarruflar kenarda durmak yerine gerçek yatırımlara yönelmeli. Draghi'nin hesaplamasına göre AB'nin yılda ek 750-800 milyar avroluk yatırıma ihtiyacı var. Bu da Birliğin toplam gayri safi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 4-5'ine denk geliyor.
Analizi hazırlayanlar, esas olarak daha fazla kişinin çalışmasına dayanan büyümenin bir sınırı olduğu konusunda uyarıyor. Nüfus yaşlanıyor, işgücü küçülecek, ortalama çalışma saatleri de azalıyor. Bu yüzden yatırımların ve verimliliğin büyümeye katkısının güçlenmesi gerektiğini yazıyorlar.
wiiw'in güncellenmiş veri tabanı 1995-2024 dönemini kapsıyor. Veri tabanında katma değer, verimlilik ve emeğin ile sermayenin büyümeye katkısına dair bilgiler yer alıyor. Veriler tüm AB ülkeleri için 21 ekonomik sektöre ayrılarak sunuluyor.
Enstitü, daha önce sadece Bulgaristan için yaptığı bir değerlendirmede daha iyi bir ekonomik büyüme beklediğini belirtmişti. Bu beklenti 2026 ve sonraki iki yıl için geçerli. Beklentiler, enstitünün nisan sonunda açıkladığı bahar tahmininden daha olumlu. wiiw, 2025'te yüzde 3,1'lik gayri safi yurt içi hasıla artışının ardından Bulgaristan ekonomisinin 2026'da yüzde 2,5 büyümesini bekliyor. Bu oran, bahar tahmininde öngörülen yüzde 2'lik büyümeden daha yüksek.